Hakkında
Himaye-i Etfal Kültür ve Sanat Evi
Himaye-i Etfal Kültür ve Sanat Evi; 1890’lardan Cumhuriyet balolarına, çocuk esirgeme hafızasından bugünün kültür-sanat çalışmalarına uzanan çok katmanlı geçmişiyle Salihli’nin yaşayan tarih duraklarından biridir.
“Himaye” koruma, “etfal” ise çocuklar anlamına gelir. Bu nedenle Himaye-i Etfal, bugünkü anlamıyla çocukları koruma ve esirgeme anlayışının erken dönem kurumsal karşılıklarından biridir. Salihli’de bugün Kültür ve Sanat Evi olarak kullanılan bu yapı, kentin sosyal hafızasında yalnızca bir bina değil; ticaretin, eğlencenin, Cumhuriyet kültürünün ve sanat yaşamının izlerini taşıyan özel bir duraktır. Atanaş Efendi tarafından 1890’lı yıllarda yaptırılan tarihî bir bina olarak tanıtılmaktadır.
Ticaretle Canlanan Bir Salihli
19. yüzyılın sonlarında Salihli, tarımsal üretimi ve ticari hareketliliğiyle gelişen bir merkez hâline gelmişti. Meyve, sebze, pamuk, tütün ve palamut gibi ürünler tren yolu sayesinde İzmir’e, hatta İstanbul’a daha hızlı ulaştırılabiliyordu. Bu ekonomik canlılık, farklı topluluklardan tüccarların Salihli’ye yerleşmesini sağladı. Atanaş Efendi’nin yaptırdığı bu bina da tam olarak bu hareketli dönemin sosyal hayatına cevap veren yapılardan biri oldu.
Kahvehaneden Tavernaya: Kentin Sosyal Buluşma Noktası
Yapı ilk yıllarında gündüzleri kahvehane, akşamları ise eğlence mekânı olarak kullanıldı. Salihli’nin ticaretle zenginleşen sosyal yaşamında insanlar burada bir araya geliyor; sohbet ediyor, müzik dinliyor ve dönemin eğlence kültürünü yaşıyordu. Anlatılara göre akşamları burada Sirtaki oynanır, bina geç saatlere kadar kentin canlı buluşma noktalarından biri olurdu.
İşgal Yılları ve Değişen Hafıza
Bu canlı dönem, Yunan işgaliyle kesintiye uğradı. İşgal yıllarında Salihli’de sosyal hayat büyük ölçüde değişti; Müslüman halkın akşam saatlerinde sokağa çıkması dahi kısıtlandı. 5 Eylül 1922’de Salihli’nin kurtuluşuyla birlikte kentte yeni bir dönem başladı. İşgal sonrası yaşanan toplumsal değişimle yapı da eski işlevinden uzaklaşarak farklı bir kamusal hafızanın parçası hâline geldi.
Cumhuriyet Döneminde Yeni Bir Kimlik
Kurtuluş Savaşı’nın ardından bina Çocuk Esirgeme Kurumu’na tahsis edildi. Cumhuriyet’in ilk yıllarında ise Halkevi olarak kullanıldı; Cumhuriyet Bayramı baloları, sessiz sinema gösterimleri, tiyatrolar ve konserler bu yapıda gerçekleştirildi. Böylece bina, eğlence mekânı kimliğinden çıkarak Cumhuriyet’in kültür, sanat ve toplumsal buluşma alanlarından birine dönüştü.
Bugün: Kültür ve Sanat Evi
Zaman içinde kahvehane, kıraathane, lokanta ve çeşitli iş yerleri olarak kullanılan yapı, bugün Salihli Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü’ne bağlı Kültür ve Sanat Evi olarak hizmet vermektedir. Günümüzde geleneksel sanatlar, kurslar ve kültürel etkinliklerle yeniden yaşayan bir mekâna dönüşmüştür; örneğin 2024’te binada hazeran ve el sanatları kurslarının başladığı duyurulmuştur.